พินัยกรรมมีกี่แบบ? รู้จัก 5 แบบ พร้อมวิธีทำและข้อควรรู้

พินัยกรรมมีกี่แบบ เป็นคำถามที่หลายคนสงสัยเมื่อต้องการวางแผนจัดการทรัพย์สินให้คนในครอบครัว เพราะพินัยกรรมเป็นเอกสารสำคัญที่ใช้แสดงเจตนาของเจ้าของทรัพย์สินว่า เมื่อตนเองเสียชีวิตแล้ว ต้องการให้ทรัพย์สินหรือกิจการบางอย่างตกแก่ใคร

ตามกฎหมายไทย พินัยกรรมสามารถทำได้ 5 แบบ ได้แก่ พินัยกรรมแบบธรรมดา พินัยกรรมเขียนเองทั้งฉบับ พินัยกรรมทำเป็นเอกสารฝ่ายเมือง พินัยกรรมทำเป็นเอกสารลับ และพินัยกรรมทำด้วยวาจา แต่ละแบบมีขั้นตอนและเงื่อนไขแตกต่างกัน หากทำไม่ถูกต้องตามแบบที่กฎหมายกำหนด พินัยกรรมอาจไม่มีผลตามกฎหมายได้

สำหรับคนที่มีทรัพย์สินเป็นบ้าน ที่ดิน คอนโด หรืออสังหาริมทรัพย์อื่น การทำความเข้าใจประเภทของพินัยกรรมจึงเป็นเรื่องสำคัญ เพราะช่วยให้สามารถกำหนดเจตนาเกี่ยวกับทรัพย์สินได้อย่างชัดเจน และลดโอกาสเกิดข้อพิพาทระหว่างทายาทในภายหลัง

พินัยกรรม คืออะไร?

พินัยกรรม คือ คำสั่งครั้งสุดท้ายของบุคคลที่แสดงเจตนากำหนดการเผื่อตายเกี่ยวกับทรัพย์สินหรือกิจการต่าง ๆ เพื่อให้เกิดผลตามกฎหมายเมื่อผู้ทำพินัยกรรมเสียชีวิต โดยต้องทำตามแบบที่กฎหมายกำหนดไว้

พินัยกรรมสามารถระบุได้ว่าใครจะได้รับทรัพย์สินอะไร รวมถึงอาจกำหนดเรื่องอื่นที่กฎหมายอนุญาต เช่น การตั้งผู้จัดการมรดก ทั้งนี้ รายละเอียดและผลทางกฎหมายจะขึ้นอยู่กับข้อความในพินัยกรรมและแบบที่จัดทำ

การทำพินัยกรรมจึงไม่ได้จำกัดเฉพาะคนที่มีทรัพย์สินจำนวนมาก แม้จะมีบ้านหรือที่ดินเพียงรายการเดียว การระบุเจตนาเอาไว้ให้ชัดเจนก็ช่วยให้การจัดการทรัพย์สินหลังเสียชีวิตเป็นไปอย่างมีทิศทางมากขึ้น

พินัยกรรมมีกี่แบบ?

ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ พินัยกรรมมี 5 แบบ ได้แก่ พินัยกรรมแบบธรรมดา พินัยกรรมเขียนเองทั้งฉบับ พินัยกรรมทำเป็นเอกสารฝ่ายเมือง พินัยกรรมทำเป็นเอกสารลับ และพินัยกรรมทำด้วยวาจา โดยแต่ละแบบมีหลักเกณฑ์แตกต่างกัน

1. พินัยกรรมแบบธรรมดา

พินัยกรรมแบบธรรมดาเป็นรูปแบบที่สามารถจัดทำเป็นหนังสือ โดยจะเขียนหรือพิมพ์ก็ได้ และต้องลงวัน เดือน ปี ขณะที่ทำพินัยกรรม ผู้ทำพินัยกรรมต้องลงลายมือชื่อไว้ต่อหน้าพยานอย่างน้อย 2 คนพร้อมกัน และพยานต้องลงลายมือชื่อรับรองในขณะที่ผู้ทำพินัยกรรมยังอยู่ในกระบวนการจัดทำตามที่กฎหมายกำหนด

ข้อดีของพินัยกรรมแบบนี้คือสามารถจัดทำได้โดยไม่ต้องไปทำต่อหน้าเจ้าหน้าที่โดยตรง แต่ต้องระมัดระวังเรื่องรูปแบบและลายมือชื่อของผู้ทำพินัยกรรมและพยาน เพราะรายละเอียดเหล่านี้มีผลต่อความสมบูรณ์ของพินัยกรรม

2. พินัยกรรมเขียนเองทั้งฉบับ

พินัยกรรมเขียนเองทั้งฉบับ เป็นรูปแบบที่ผู้ทำพินัยกรรมต้องเขียนข้อความทั้งหมดด้วยลายมือตนเอง รวมถึงลงวัน เดือน ปี และลงลายมือชื่อ จุดสำคัญของพินัยกรรมประเภทนี้คือ ต้องเขียนด้วยลายมือของผู้ทำพินัยกรรมเองทั้งฉบับ จึงไม่ใช่การพิมพ์เอกสารแล้วนำมาเซ็นชื่อเหมือนพินัยกรรมแบบธรรมดา

ข้อดีคือสามารถจัดทำได้ด้วยตนเองและไม่จำเป็นต้องมีพยานในขณะทำพินัยกรรม แต่ควรเขียนข้อความให้ชัดเจน โดยเฉพาะหากต้องการยกบ้าน ที่ดิน หรือทรัพย์สินเฉพาะรายการให้แก่บุคคลใดบุคคลหนึ่ง

3. พินัยกรรมทำเป็นเอกสารฝ่ายเมือง

พินัยกรรมทำเป็นเอกสารฝ่ายเมือง เป็นพินัยกรรมที่จัดทำต่อหน้าเจ้าหน้าที่ โดยผู้ทำพินัยกรรมแจ้งข้อความที่ต้องการกำหนดไว้ และเจ้าหน้าที่ดำเนินการตามขั้นตอนของทางราชการ รูปแบบนี้เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการให้เจ้าหน้าที่เข้ามาดำเนินการจัดทำเอกสารตามขั้นตอนที่กฎหมายกำหนด

โดยสามารถติดต่อหน่วยงานทะเบียนที่เกี่ยวข้องเพื่อสอบถามรายละเอียดและเอกสารที่ต้องเตรีย พินัยกรรมประเภทนี้เป็นหนึ่งในรูปแบบที่อำเภอหรือสำนักงานเขตมีหน้าที่เกี่ยวข้องโดยตรง เช่นเดียวกับพินัยกรรมเอกสารลับและพินัยกรรมทำด้วยวาจา

4. พินัยกรรมทำเป็นเอกสารลับ

พินัยกรรมทำเป็นเอกสารลับ เป็นรูปแบบที่ผู้ทำพินัยกรรมสามารถจัดทำข้อความพินัยกรรมขึ้นเอง แล้วนำเอกสารไปดำเนินการตามขั้นตอนต่อหน้าเจ้าหน้าที่และพยาน โดยมีการปิดผนึกเอกสารเพื่อรักษาความลับของข้อความในพินัยกรรม

รูปแบบนี้เหมาะกับผู้ที่ไม่ต้องการเปิดเผยรายละเอียดทรัพย์สินหรือผู้รับมรดกให้บุคคลอื่นทราบในขณะที่ยังมีชีวิตอยู่ แต่ต้องดำเนินการตามขั้นตอนและเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนดอย่างครบถ้วน เนื่องจากเป็นพินัยกรรมที่มีขั้นตอนเกี่ยวข้องกับเจ้าหน้าที่ หากสนใจทำพินัยกรรมประเภทนี้ควรติดต่ออำเภอหรือสำนักงานเขตเพื่อสอบถามรายละเอียดก่อนดำเนินการ

5. พินัยกรรมทำด้วยวาจา

พินัยกรรมทำด้วยวาจาเป็นรูปแบบที่ใช้ได้ในกรณีพิเศษ ไม่ใช่รูปแบบที่สามารถเลือกใช้ได้ตามปกติ โดยต้องเป็นกรณีที่บุคคลอยู่ในภาวะอันตรายใกล้ความตาย และไม่สามารถทำพินัยกรรมในรูปแบบอื่นได้

ผู้ทำพินัยกรรมต้องแสดงเจตนาต่อหน้าพยานอย่างน้อย 2 คน และเมื่อการทำพินัยกรรมด้วยวาจาสิ้นสุดลง พยานต้องแจ้งข้อความที่ผู้ทำพินัยกรรมสั่งไว้ รวมถึงวัน เดือน ปี สถานที่ และเหตุผลที่ไม่สามารถทำพินัยกรรมแบบอื่นต่อนายอำเภอหรือผู้อำนวยการเขตโดยเร็วที่สุด

ดังนั้น หากสามารถทำพินัยกรรมแบบอื่นได้ตามปกติ ควรเลือกแบบที่มีขั้นตอนชัดเจนและสามารถตรวจสอบเอกสารได้ง่ายกว่า เพื่อช่วยลดปัญหาการพิสูจน์เจตนาในภายหลัง

พินัยกรรมแต่ละแบบต่างกันอย่างไร?

แม้พินัยกรรมทั้ง 5 แบบจะมีจุดประสงค์ในการแสดงเจตนาก่อนเสียชีวิตเหมือนกัน แต่ขั้นตอนการจัดทำแตกต่างกันอย่างชัดเจน

พินัยกรรมแบบธรรมดาเหมาะกับผู้ที่ต้องการจัดทำเอกสารเป็นลายลักษณ์อักษรและมีพยานรับรอง ขณะที่พินัยกรรมเขียนเองทั้งฉบับเหมาะกับผู้ที่ต้องการเขียนเอกสารด้วยตนเอง

ส่วนพินัยกรรมเอกสารฝ่ายเมืองและเอกสารลับจะมีเจ้าหน้าที่เข้ามาเกี่ยวข้อง และพินัยกรรมทำด้วยวาจาจะใช้ได้เฉพาะสถานการณ์พิเศษตามที่กฎหมายกำหนด

ดังนั้น การเลือกว่าจะทำพินัยกรรมแบบใดควรพิจารณาจากความสะดวก ลักษณะทรัพย์สิน ความต้องการด้านความเป็นส่วนตัว และความสามารถในการปฏิบัติตามขั้นตอนของแต่ละแบบ

ทำพินัยกรรมต้องมีพยานกี่คน?

จำนวนพยานขึ้นอยู่กับรูปแบบของพินัยกรรมที่เลือกทำ เช่น พินัยกรรมแบบธรรมดาต้องมีพยานอย่างน้อย 2 คนพร้อมกันในขณะที่ผู้ทำพินัยกรรมลงลายมือชื่อ ส่วนพินัยกรรมเขียนเองทั้งฉบับมีหลักเกณฑ์แตกต่างกันและไม่จำเป็นต้องมีพยานในลักษณะเดียวกับพินัยกรรมแบบธรรมดา

สำหรับพินัยกรรมทำด้วยวาจา กฎหมายกำหนดให้ต้องแสดงเจตนาต่อหน้าพยานอย่างน้อย 2 คน เนื่องจากเป็นการจัดทำในสถานการณ์พิเศษและไม่มีเอกสารที่ผู้ทำพินัยกรรมเขียนขึ้นเอง

หากเลือกใช้พยาน ควรตรวจสอบคุณสมบัติของพยานให้ถูกต้องตามกฎหมายด้วย เพราะการมีพยานไม่ได้หมายความว่าพินัยกรรมจะสมบูรณ์เสมอไป หากขั้นตอนอื่นไม่เป็นไปตามแบบที่กฎหมายกำหนด

ทำพินัยกรรมเกี่ยวกับบ้านและที่ดินได้หรือไม่?

สามารถกำหนดบ้าน ที่ดิน หรืออสังหาริมทรัพย์อื่นไว้ในพินัยกรรมได้ โดยควรระบุรายละเอียดของทรัพย์สินให้ชัดเจน เพื่อให้สามารถระบุได้ว่าทรัพย์สินรายการใดตกแก่ผู้รับพินัยกรรม

กรณีเป็นที่ดิน ควรตรวจสอบข้อมูลในเอกสารสิทธิ เช่น เลขที่โฉนด ตำแหน่งที่ดิน และรายละเอียดที่เกี่ยวข้อง เพื่อช่วยลดความสับสนหากเจ้ามรดกมีที่ดินหลายแปลง

กรมที่ดินมีแนวทางเกี่ยวกับการโอนที่ดินมรดกกรณีมีพินัยกรรม และมีขั้นตอนสำหรับการจดทะเบียนสิทธิในทรัพย์สินตามพินัยกรรมโดยเฉพาะ

หากเป็นบ้านหรืออสังหาริมทรัพย์ที่มีรายละเอียดหลายส่วน การระบุทรัพย์สินและผู้รับให้ชัดเจนตั้งแต่ต้นจะช่วยให้ทายาทสามารถตรวจสอบและดำเนินการตามเจตนาของผู้ทำพินัยกรรมได้ง่ายขึ้น

ถ้าทำพินัยกรรมแล้ว สามารถแก้ไขได้หรือไม่?

โดยทั่วไป ผู้ทำพินัยกรรมสามารถจัดทำพินัยกรรมฉบับใหม่หรือดำเนินการตามวิธีที่กฎหมายกำหนดเพื่อเปลี่ยนแปลงเจตนาเดิมได้ ตราบใดที่ยังมีความสามารถตามกฎหมายในการจัดทำพินัยกรรม

หากมีพินัยกรรมหลายฉบับ การพิจารณาว่าฉบับใดมีผลใช้บังคับจะต้องดูรายละเอียดของแต่ละฉบับ รวมถึงเจตนาของผู้ทำพินัยกรรมและข้อกำหนดตามกฎหมาย ไม่ควรสรุปเพียงจากวันที่ในเอกสารเท่านั้น

ดังนั้น หากมีการเปลี่ยนแปลงทรัพย์สินหรือความต้องการ เช่น ซื้อบ้านใหม่ ขายที่ดินเดิม หรือเปลี่ยนผู้รับทรัพย์สิน ก็ควรทบทวนพินัยกรรมให้สอดคล้องกับสถานการณ์ปัจจุบัน

ทำพินัยกรรมแบบไหนดี?

การเลือกประเภทพินัยกรรมไม่มีคำตอบเดียวว่ารูปแบบใดดีที่สุด เพราะแต่ละคนมีทรัพย์สินและสถานการณ์แตกต่างกัน หากต้องการทำเอกสารด้วยตนเองและสามารถปฏิบัติตามข้อกำหนดได้ พินัยกรรมแบบธรรมดาหรือแบบเขียนเองทั้งฉบับอาจเป็นตัวเลือกที่สะดวก

หากต้องการให้เจ้าหน้าที่เข้ามาดำเนินการตามขั้นตอน สามารถพิจารณาพินัยกรรมเอกสารฝ่ายเมือง ส่วนพินัยกรรมเอกสารลับเหมาะกับผู้ที่ให้ความสำคัญกับการเก็บข้อความในพินัยกรรมเป็นความลับ

สำหรับพินัยกรรมทำด้วยวาจา ควรเข้าใจว่าเป็นกรณีพิเศษสำหรับสถานการณ์ที่ไม่สามารถทำพินัยกรรมแบบอื่นได้ ไม่ควรเลือกใช้เป็นทางเลือกทั่วไปหากยังสามารถจัดทำพินัยกรรมเป็นลายลักษณ์อักษรได้

สรุป พินัยกรรมมีกี่แบบ และควรเลือกแบบไหนดี?

พินัยกรรมมีทั้งหมด 5 แบบ ได้แก่ แบบธรรมดา แบบเขียนเองทั้งฉบับ แบบเอกสารฝ่ายเมือง แบบเอกสารลับ และแบบทำด้วยวาจา แต่ละแบบมีเงื่อนไขและขั้นตอนแตกต่างกัน การเลือกใช้ควรพิจารณาจากสถานการณ์ ความสะดวก และลักษณะทรัพย์สินที่ต้องการจัดสรร โดยเฉพาะผู้ที่มีบ้าน ที่ดิน หรืออสังหาริมทรัพย์หลายรายการ ควรระบุรายละเอียดให้ชัดเจนและดำเนินการตามรูปแบบที่กฎหมายกำหนด

หากพินัยกรรมเกี่ยวข้องกับการจัดสรรบ้านหรืออสังหาริมทรัพย์ให้ทายาท การตรวจสอบประเภททรัพย์และสถานะกรรมสิทธิ์ให้ชัดเจนก็เป็นเรื่องสำคัญ หากกำลังมองหาทรัพย์เพื่ออยู่อาศัยหรือวางแผนด้านอสังหาริมทรัพย์ในขอนแก่น สามารถดู บ้านมือสองขอนแก่น สำหรับบ้านที่มีให้เลือกหลายทำเล หรือเลือกดู ขายที่ดินขอนแก่น หากสนใจทรัพย์ประเภทที่ดิน รวมถึง ตึกแถวขอนแก่น และ คอนโดมือสองขอนแก่น เพื่อเปรียบเทียบอสังหาริมทรัพย์แต่ละประเภทให้เหมาะกับความต้องการ

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับพินัยกรรม

1. พินัยกรรมมีกี่แบบ?

พินัยกรรมตามกฎหมายไทยมี 5 แบบ ได้แก่ พินัยกรรมแบบธรรมดา พินัยกรรมเขียนเองทั้งฉบับ พินัยกรรมทำเป็นเอกสารฝ่ายเมือง พินัยกรรมทำเป็นเอกสารลับ และพินัยกรรมทำด้วยวาจา โดยแต่ละแบบมีหลักเกณฑ์และขั้นตอนแตกต่างกัน

2. พินัยกรรมเขียนเองต้องมีพยานหรือไม่?

พินัยกรรมเขียนเองทั้งฉบับมีหลักเกณฑ์แตกต่างจากพินัยกรรมแบบธรรมดา โดยผู้ทำต้องเขียนข้อความทั้งหมดด้วยลายมือตนเอง ลงวัน เดือน ปี และลงลายมือชื่อ ทั้งนี้ ควรตรวจสอบรายละเอียดตามกฎหมายก่อนจัดทำเพื่อให้เอกสารมีผลสมบูรณ์

3. พินัยกรรมสามารถยกบ้านหรือที่ดินให้ใครก็ได้หรือไม่?

สามารถกำหนดทรัพย์สิน เช่น บ้านหรือที่ดิน และระบุผู้รับพินัยกรรมได้ แต่การจัดการทรัพย์สินหลังผู้ทำพินัยกรรมเสียชีวิตยังต้องดำเนินการตามขั้นตอนทางกฎหมาย รวมถึงตรวจสอบเอกสารสิทธิและการจดทะเบียนกับสำนักงานที่ดินในกรณีที่เกี่ยวข้อง

ติดตาม "ขอนแก่นน่าอยู่" เพื่อไปหาบ้านมือ 1, หาคอนโด, บ้านมือ 2, ที่ดินและหาเช่า/ กดหอพักทั่วเมืองขอนแก่นได้ที่สามารถพบได้ที่นี่

• เว็บไซต์ : NaYoo.co (ไม่มี m)
• Facebook : ขอนแก่นน่าอยู่
• ยูทูป : https://www.youtube.com/c/khonkaennayoo